Politie-algoritme ‘voorspelde’ jarenlang misdaad. Zonder bewijs dat het werkte - Follow the Money - Platform voor onderzoeksjournalistiek Je geld of je gegevens Cybercrime is overal. Bijna wekelijks lees je nieuwsberichten over bedrijven die zijn gehackt. Jij kunt elk moment de volgende zijn. Hoe werkt deze schaduweconomie precies? Reserveer ons nieuwste boek: Je geld of je gegevens – De duistere industrie van hackers en ransomware . Bestel jouw exemplaar Direct naar inhoud Terug Verberg menu Over FTM Dossiers Auteurs Podcast Webshop Inloggen Recente artikelen Onze nieuwsbrieven Word lid van onze club Student? (gratis) Geef ons cadeau Zakelijk abonnement Doneren Bewaarde artikelen Mijn notificaties Webshop Veelgestelde vragen Tip de redactie FTM European edition Werken bij FTM Schrijf voor ons Over FTM Dossiers Auteurs Podcast Webshop Ontgrendel alle functies Je ziet nu niet alles. Met een account krijg je toegang tot alles. Probeer 30 dagen gratis. Maak proefaccount Log hier in De rechtsstaat Politie-algoritme ‘voorspelde’ jarenlang misdaad. Zonder bewijs dat het werkte 18 aug ustus 2026 · 8 min. leestijd Geef artikel cadeau Download de app Geef gratis toegang tot dit artikel. E-mail Facebook LinkedIn WhatsApp Bluesky Mastodon Reddit Link E-mail Facebook LinkedIn WhatsApp Bluesky Mastodon Reddit Link In december viel stilletjes het doek voor een politie-algoritme dat jarenlang voorspelde waar en wanneer misdrijven zouden gaan plaatsvinden. De methode kon niet effectief zijn, blijkt uit een vernietigend advies. ‘De politie had veel eerder moeten zeggen: we trekken de stekker eruit.’ Dossier: De rechtsstaat Auteurs: Lotte Debrauwer , David Davidson Beeld: © Follow the Money Bewaar Lees 15 reacties Printen Printinstellingen Toon afbeeldingen Print artikel Dit stuk in 1 minuut Wat is het nieuws? De politie heeft het algoritme CAS, dat moest voorspellen waar en wanneer criminaliteit zou plaatsvinden, eind vorig jaar plotseling stopgezet. Uit nieuwe documenten over de stopzetting blijkt dat de toegevoegde waarde van het programma nooit duidelijk is geweest. Bij een test in 2024 in de regio Amsterdam presteerde het algoritme al zwak. Het systeem voorspelde slechts twee op de honderd inbraken goed. Waarom is dit belangrijk? Hoewel vanaf het begin duidelijk was dat de politie te veel in CAS geloofde, had ze er bijna tien jaar voor nodig om het algoritme stop te zetten, terwijl de kosten opliepen. Voorspellende algoritmen kennen een groot risico op discriminatie, maar de politie liet al die jaren na daar onderzoek naar te doen. Uit documenten blijkt dat de politie de deur op een kier houdt voor nieuwe voorspellende systemen. Hoe hebben we dit onderzocht? Follow the Money vroeg via een Woo-verzoek documenten over het besluit tot stopzetting op bij de politie. We spraken met onderzoekers en algoritme-experts over het gebruik van CAS. We analyseerden eerdere studies over CAS. Dit verhaal is onderdeel van een lopend onderzoeksdossier. De rechtsstaat Lees verder Inklappen Onder datawetenschappers van de politie ging ooit de grap rond dat er een verband was gevonden tussen de aanwezigheid van potloodventers en een afname van het aantal woninginbraken. Agenten konden zich in sommige wijken dus maar beter uitkleden, was het geintje. Ze wisten als geen ander dat als twee verschijnselen samen optreden, dat nog niet betekent dat het ene verschijnsel het andere veroorzaakt. Maar een mooi verhaal was het wel. Het was in de tijd dat de Nederlandse politie een enorme transformatie onderging. De regionale en zelfstandige eenheden gingen op in één nationale politie. Een gelijktijdige revolutie was de ‘ informatiegestuurde politie ’ (IGP). Het idee: meer gebruikmaken van data om mensen en middelen effectiever in te zetten. Criminaliteit zou zo kunnen worden voorkomen, in plaats van achteraf worden aangepakt. De politie ontwikkelde met dat doel rond 2013 een ‘voorspellend’ politie-algoritme voor high impact -misdrijven, zoals woninginbraken en straatovervallen. Met dat ‘misdaadpreventiesysteem’ zou de politie gaan surveilleren op plekken in wijken waar de kans op overlast en criminaliteit het grootst was. Follow the Money staat voor radicaal onafhankelijke onderzoeksjournalistiek. Ons werk is mogelijk dankzij het vertrouwen van onze betalende leden. Nog geen lid? Meld je dan nu aan De rechtsstaat De rechtsstaat is onder vuur komen te liggen: weinig transparantie, wetten die niet aan het internationaal recht voldoen, en burgers profileren is niet langer uitzondering. Volg dit dossier Ontvolg dit dossier Aanvankelijk was het Criminaliteits Anticipatie Systeem (CAS) bedoeld voor de Amsterdamse politie, maar in 2017 voerde de politie zijn vondst ook landelijk in. Als eerste land dat op die manier op nationale schaal aan predictive policing deed, was Nederland ‘ uniek in de wereld ’, schreef de politie in een ronkend persbericht. Maar al vanaf het begin was er kritiek. De buienradar voor boeven was volgens onderzoekers niet effectief. Mensenrechtenorganisaties waarschuwden bovendien voor discriminatie: het zou in bepaalde wijken tot onevenredige surveillance kunnen leiden. Toch hield de politie jarenlang vast aan het systeem. Totdat oplettende bezoekers van het Nederlandse algoritmeregister in december vorig jaar zagen dat de status van CAS plots was veranderd in ‘buiten gebruik’. De politie had stilletjes maar abrupt de stekker uit het systeem getrokken. Problemen De uitleg die de politie daarvoor in de pers gaf, was nogal karig . Er zou onduidelijkheid zijn ‘over de operationele meerwaarde’. Daarom vroeg FTM met een Woo-verzoek documenten over het besluit om te stoppen op bij de politie. Daaruit blijkt dat de interne ‘adviescommissie algoritmes en AI’ in september 2025 een vernietigend oordeel velde en adviseerde om voor 1 januari 2026 met het algoritme te stoppen. De hoogte van inkomens, het aantal uitkeringen en het percentage eenoudergezinnen wogen mee in de risicoberekening De commissie constateerde een reeks ernstige problemen. Zo had de politie geen zicht op wat het algoritme opleverde en kreeg de kans op discriminatie de risicoscore ‘hoog’. Daarnaast was er grote twijfel over de ‘voorspellende kwaliteiten’. CAS voorspelde tijdens een test in Amsterdam in oktober 2024 maar twee op de honderd inbraken correct. ‘Uiterst laag’, noemt hoogleraar digital surveillance aan de Erasmus Universiteit Marc Schuilenburg die score. ‘De politie had veel eerder publiekelijk moeten zeggen: we trekken de stekker eruit.’ Vakjes Het abrupte einde staat in schril contrast met het enthousiasme uit de begindagen. ‘Dit is geen kristallen bol, we kunnen niet alle woninginbraken voorspellen,’ sprak projectleider René Melchers van de politie in 2017. ‘Maar wél een groot deel.’ CAS verdeelde stadswijken in gekleurde vakjes van 125 bij 125 meter. Was een vakje rood, een zogeheten ‘hotspot’, dan zou daar een verhoogde kans op misdrijven zijn. Daarnaast voorspelde CAS de ‘hot times’: momenten waarop er inbraken of overvallen te verwachten waren. Om die risico’s te berekenen, maakte CAS gebruik van een grote hoeveelheid data , zoals het aantal recente aangiften en of er bekende daders of verdachten in de buurt woonden. Maar ook sociaal-economische gegevens van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) wogen mee, zoals de hoogte van inkomens, het aantal uitkeringen en het percentage eenoudergezinnen in een wijk. Twijfel Al voor de landelijke invoering in 2017 was er volop twijfel over CAS. Onderzoekers van de Politieacademie evalueerden in 2016 proefprojecten met het algoritme in onder meer Groningen, Twente en de Haagse Schilderswijk. Hoewel ze onder medewerkers groot ‘enthousiasme’ over CAS bespeurden, kwamen ze zelf tot een ontnuchterende conclusie: ze vonden geen enkele aanwijzing voor een afname van criminaliteit als gevolg van het voorspellende algoritme. Toch leidde dat niet tot inkeer. ‘Alle waarschuwingssignalen waren er,’ herinnert bijzonder hoogleraar evidence-based policing aan de Vrije Universiteit Amsterdam Stijn Ruiter zich. ‘Er was weinig wetenschappelijke onderbouwing van het programma, en toch wilde de politie ermee doorgaan.’ En er was nog een inzicht waartoe de onderzoekers van de Politieacademie kwamen: het waren niet de resultaten die de geestdrift bij de politie aanwakkerden, maar ‘de potentie die het fenomeen predictive policing uitstraalt’. Dat geloof begon in Amerika. ‘De Nederlandse politie was vijftien jaar geleden heel gevoelig voor het idee dat voorspellen de toekomst zou zijn. Daarom gingen ze naar de VS om te kijken hoe men het daar aanpakte,’ legt hoogleraar Schuilenburg uit. ‘Amerikaanse techbedrijven als PredPol en Palantir kwamen in gelikte filmpjes met de boodschap dat er een einde kon komen aan criminaliteit. Films over voorspellende systemen, zoals Minority Report , werden zelfs aangehaald in strategische documenten van de politie.’ Praktijk Maar tussen dat techoptimisme en de praktijk gaapte een groot gat. Volgens bijzonder hoogleraar Ruiter kampen alle ‘voorspellende’ politiemodellen met hetzelfde probleem. ‘Wat moeten politieagenten in het veld met die voorspellingen doen? De focus ligt altijd op de nauwkeurigheid van de voorspelling, maar het politiewerk zelf heeft heel weinig aandacht gekregen.’ Er werden voorspellingen van auto-inbraken getoond in gebieden waar auto’s niet waren toegestaan Al in 2017 tekende Lauren Waardenburg, destijds werkzaam aan de Vrije Universiteit, de gevolgen daarvan op in haar onderzoek Hotspots and Blindspots . Ze volgde daarvoor het CAS-datateam en politieagenten die gebruikmaakten van het algoritme. Hoe en waar agenten de voorspellingen door het algoritme moesten opvolgen, was volgens Waardenburg behoorlijk vrijblijvend. ‘Sommige afdelingen gebruikten CAS als een planningstool, andere juist weer niet.’ Agenten wisten niet altijd wat ze met de voorspellingen aan moesten. Soms toonde CAS bovendien heel veel misdaadhotspots in dezelfde buurt. Dat maakte het eerder lastiger dan makkelijker om prioriteiten te bepalen. Waardenburg zag soms onzinnige uitkomsten. Zo werden er voorspellingen van auto-inbraken getoond in gebieden waar auto’s niet waren toegestaan. Kwaliteit Ook de Algemene Rekenkamer oordeelde hard over het systeem. In 2022 evalueerde de Rekenkamer negen overheidsalgoritmen. CAS kwam als slechtste uit de test. Het systeem bleek aan geen enkele eis voor een verantwoorde inzet te voldoen: er was een gebrek aan toezicht op de praktijk en te weinig controle op vooringenomenheid en discriminatie. Met wettelijke (privacy)eisen was geen rekening gehouden. De politie reageerde gepikeerd. Dat het algoritme risico’s voor burgers met zich meebracht, was volgens haar een ‘onterechte suggestie’ en een kritische privacy-analyse was niet nodig. De politie zag ‘geen reden’ om CAS uit te zetten. Dat er een prijskaartje aan CAS hing, is duidelijk Toch rezen er daarna wel degelijk vragen binnen de politie, blijkt uit de door FTM opgevraagde documenten. Een jaar na de evaluatie, in 2023, liet de politie voor het eerst een mensenrechtentoets uitvoeren. De conclusie: het algoritme bracht risico’s voor grondrechten met zich mee. In 2024 volgde het onderzoek naar CAS in de regio Amsterdam, dat met twee op de honderd correcte voorspellingen van woninginbraken bijzonder slecht bleek te presteren. Weer een jaar later signaleerde de interne Adviescommissie algoritmen en AI van de politie fundamentele gebreken. Bood CAS dan toch niet zo’n betrouwbare basis voor operationele beslissingen? Evaluatie bleek onmogelijk: de doelstellingen van CAS waren van tevoren nooit goed vastgesteld. Daar kwam bij dat niemand precies wist hoe vaak de politieteams CAS überhaupt (nog) gebruikten. Het effect was dat de toegevoegde waarde van het hele programma altijd onduidelijk is gebleven en dus ook of de kosten tegen de baten opwogen. Ook over die kosten van CAS wordt in het duister getast. De politie laat weten dat er bij het onderhoud van CAS is gekozen voor minimale investeringen en zo laag mogelijke vaste kosten. Maar dat er een prijskaartje aan heeft gehangen, is volgens hoogleraar Schuilenburg duidelijk. ‘Er is een heel systeem voor opgetuigd. Je hebt ook dataprofessionals nodig, en mensen die de informatie beschikbaar maken voor de wijkdiensten. Het is niet alleen een technologie.’ Discriminatie De politie deed bij het invoeren van CAS geen onderzoek naar vooringenomenheid of discriminatie. ‘Het risico bestaat op ongelijke behandeling van bepaalde wijken of groepen en maatschappelijke ophef, waardoor het vertrouwen in de politie minder kan worden,’ constateerden de onderzoekers. Het feit dat gebruikers van CAS niet op de hoogte waren van de beperkingen en risico’s van het systeem, maakte de kans daarop nog groter. Verder bleek de juridische onderbouwing onduidelijk, ‘met risico op onrechtmatige gegevensverwerking’. Toen de politie eind vorig jaar op basis van het advies besloot met CAS te stoppen, hield ze echter meteen de deur op een kier. In het besluit staat nadrukkelijk vermeld dat dit niet per se het definitieve einde van de voorspelllingspolitie betekent. ‘Varianten en alternatieven voor CAS worden al geruime tijd onderzocht; deze lijken effectiever en minder risicovol.’ De vraag van FTM of de politie vindt dat ze eerder met een kritische blik naar CAS had moeten kijken, beantwoordt de organisatie niet duidelijk. Ze houdt het erop dat ze dankzij CAS ‘veel heeft geleerd’ over de inzet van dit soort datamodellen. ‘Het is belangrijk om actief en kritisch AI-toepassingen te inventariseren en te blijven evalueren.’ Eerder stoppen Volgens hoogleraar Schuilenburg experimenteren Europese landen nog steeds volop met voorspellende algoritmen. Hij vindt de de stopzetting van CAS daarom een ‘belangrijk signaal’ voor buitenlandse politiekorpsen. Zij kijken volgens Schuilenburg met een schuin oog naar de Nederlandse politie, die te boek staat als technologisch hoogwaardig. België experimenteert bijvoorbeeld met het voorspellen van inbraken – dit najaar staat een test gepland. De politie verdient volgens Schuilenburg daarom ook complimenten voor de stopzetting. Hij ziet bij de Nederlandse politie een verschuiving van voorspellen naar realtime surveillance. De hoogleraar denkt dat CAS ook naar zijn aard achterhaald was. Het algoritme voorspelde ‘klassieke’ criminaliteit, terwijl cybercrime steeds meer ‘het nieuwe normaal’ is. Dat er bij de Nederlandse politie inmiddels kritischer wordt gekeken naar voorspellende modellen, lijkt duidelijk. CAS was niet het eerste voorspellende politie-algoritme dat sneuvelde. In 2023 stopte de politie met RTI-G, een algoritme dat voorspelde wie er gewelddadig gedrag zou kunnen gaan vertonen, nadat Follow the Money daar kritisch over had bericht . En vorig jaar viel het doek voor Preselect, een algoritme dat de recidivekans van jongeren berekende. Het zou toe zijn aan ‘ herziening ’. Dat was een aantal maanden na berichtgeving van FTM over gebrekkige voorspellingen door het model. Amnesty International schreef in juni in een uitgebreid rapport dat risicoprofileringssystemen van overheden onverenigbaar zijn met internationale mensenrechten. Alexander Laufer, onderzoeker bij Amnesty, was bij dat rapport betrokken. ‘Laat dit een les zijn voor alle vergelijkbare huidige en toekomstige systemen,’ zegt hij over CAS. Volgens Laufer voerde wensdenken de boventoon en negeerde de politie feiten. Hoog tijd dat er een verbod komt op voorspellende systemen voor fraude en criminaliteit, vindt hij. ‘Dat is de enige manier waarop mensen goed beschermd kunnen worden tegen discriminerend overheidshandelen.’ Dit verhaal is tot stand gekomen in het kader van een fellowship van AlgorithmWatch Europe, en met steun van het Fonds Pascal Decroos voor Bijzondere Journalistiek. Lees 15 reacties Ontgrendel alle functies Je ziet nu niet alles. Met een account krijg je toegang tot alles. Probeer 30 dagen gratis. Maak proefaccount Log hier in Gerelateerde artikelen Account verplicht Digitale zaken Dubieus algoritme van de politie ‘voorspelt’ wie in de toekomst geweld zal plegen Account verplicht Digitale zaken Onbetrouwbaar algoritme bestempelt jongeren als toekomstig crimineel Account verplicht De rechtsstaat ‘Ik ben tering-irritant’: jarenlange strijd van beroeps­activist legt gebreken rechtsstaat bloot Dossier De rechtsstaat De rechtsstaat is onder vuur komen te liggen: weinig transparantie, wetten die niet aan het internationaal recht voldoen, en burgers profileren is niet langer uitzondering. Volg dit dossier Ontvolg dit dossier Auteurs Volg Lotte Debrauwer Lotte Debrauwer is een Vlaamse freelance onderzoeksjournalist. Ze schrijft over milieu, sociale thema’s en technologie. Stuur een tip Volg David Davidson Begonnen als nachtredacteur op een industrieterrein en houdt zich sindsdien bezig met zaken die meer daglicht verdienen. Stuur een tip Connecties Organisaties Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) Algemene Rekenkamer Relaties Wet open overheid (Woo) Criminaliteits Anticipatie Systeem (CAS) Je geld of je gegevens Cybercrime is overal. Bijna wekelijks lees je nieuwsberichten over bedrijven die zijn gehackt. Jij kunt elk moment de volgende zijn. Hoe werkt deze schaduweconomie precies? Reserveer ons nieuwste boek: Je geld of je gegevens – De duistere industrie van hackers en ransomware . Bestel jouw exemplaar deel deze quote Deel Tekstgrootte 15 Reacties Over FTM en meer Voorwaarden Veelgestelde vragen Werken bij FTM Tip de redactie Doneer Zakelijk abonnement Cadeau Volg ons op: Home Podcasts Profiel Meer 0:00 Sluit Lees artikel 0:00 0:00 1X Afspeelsnelheid 1X 1.25X 1.5X 1.75X 2X 2.5X Sleep timer 5M 10M 15M 20M 30M 45M 60M FTM maakt gebruik van functionele en analytische cookies. Deze informatie gebruiken we om onze website te verbeteren. Meer weten? Lees ons cookiebeleid en onze voorwaarden . Accepteren Afwijzen